Aan de slag

Bij het doorlopen van het Beleidskompas is het belangrijk om te weten welke ideeën, gedachten en behoeften er in de samenleving leven. Deze inzichten helpen om het probleem scherp te krijgen, het beoogde doel te bepalen en beleidsopties te ontwikkelen die aansluiten bij de praktijk.

Hoe doe je dat?

• Maak beleid samen met burgers. Bijvoorbeeld via beleidsparticipatie, ervaringskennis en -deskundigheid, maatschappelijk initiatief of citizen science.

• Onderzoek welke zorgen, opvattingen of behoeften mensen hebben, om beleidskeuzes te verrijken. Bijvoorbeeld via leefwereldonderzoek of burgerbrieven.

Voorbeeldvragen

• Hoe ervaren mensen een nieuwe regeling of loket?

• Wat vinden mensen belangrijk bij het verdelen van overheidsgeld?

• Welke zorgen of verwachtingen leven er in de samenleving?

Ervaringskennis is kennis die burgers opdoen door hun persoonlijke ervaringen met de manier waarop beleid in de praktijk uitpakt, in het bijzonder in kwetsbare situaties. Ervaringsdeskundigheid gaat over het benutten van deze kennis binnen ministeries, bijvoorbeeld door de inzet van ervaringsdeskundigen of spreidstandburgers. Dit helpt om beleidsvraagstukken beter te begrijpen, beleidsopties aan te scherpen en de gevolgen van beleid voor verschillende groepen beter in te schatten.

Hoe doe je dat?

• Betrek ervaringsdeskundigen vroeg in het beleidsproces, niet pas bij het onderzoeken van de mogelijke gevolgen van beleidsopties. Kijk ook bij ervaringskennis en -deskundigheid en Erkenning en Herstel.

• Reflecteer met je team op wat je zelf niet ziet of weet. Bijvoorbeeld via de Leermodule Mensbeelden.

Voorbeeldvragen

• Welke ervaringen uit de leefwereld van mensen ontbreken in onze analyse? En hoe merken we dat in onze oplossingen?

• Wie in ons team of netwerk heeft directe ervaring met dit probleem, en hoe borgen we dat die ervaring echt meeweegt in keuzes?

• Welke oplossingen zouden we anders formuleren als we zelf waren opgegroeid met schulden, stress of beperkte toegang tot voorzieningen?

De kennis van collega’s helpt om je analyse in het Beleidskompas te verdiepen en aannames over mensen en de samenleving te toetsen. Denk bijvoorbeeld aan collega's met kennis over gedrag, communicatie of digitale dienstverlening. Of collega's die weten welke brede trends en patronen naar voren komen uit maatschappelijke signalen. Binnen ministeries is veel van deze kennis al beschikbaar, maar wordt die niet altijd gevonden of benut.

Hoe doe je dat?

• Betrek vroeg in het beleidsproces experts die kunnen helpen bij het toetsen van aannames, gedrag en gebruiksgemak. Kijk ook bij gedragskennis, doenvermogen, digitale dienstverlening en publiekscommunicatie.

• Betrek vroeg in het beleidsproces experts die kunnen helpen bij het analyseren van gedrag, (maatschappelijke) signalen en patronen. Kijk ook bij signaalmanagement, publiekscommunicatie, Onevenredige Hardheden Aanpak en sociale stabiliteit.

• Neem contact op met interne kennisnetwerken/-directies of expertgroepen. Kijk ook bij Thema's.

Voorbeeldvragen

• Welke mensbeelden zitten in dit beleid? Voor wie kloppen die wel en niet in de praktijk?

• Welke groepen vallen buiten de werking van dit beleid? Waardoor komt dat?

• Welke signalen of zorgen zijn al bij het ministerie bekend? Zie ook signaalmanagement en burgervragen.

Wetenschappelijke kennis kan nieuwe inzichten bieden in de oorzaken van een probleem, gedrag en de mogelijke gevolgen van beleidsopties. Daarmee kun je aannames in het Beleidskompas beter onderbouwen en verschillende beleidsopties zorgvuldiger beoordelen. Wil je beter begrijpen waarom mensen zich op een bepaalde manier gedragen, hoe sociale systemen werken en welke factoren daarop van invloed zijn? Dan kan het helpen om verder te kijken dan wat mensen zeggen of doen. Door wetenschappelijke kennis te benutten, kun je je beleidsvraagstuk vanuit verschillende perspectieven bekijken en beter onderbouwde keuzes maken.

Betrek bijvoorbeeld externe kennisinstellingen, zoals universiteiten, planbureaus of gedragswetenschappers. Dat hoeft niet altijd te leiden tot nieuw of uitgebreid onderzoek. Ook een laagdrempelig, oriënterend gesprek met een wetenschapper kan al helpen om bestaande kennis te benutten en je beleidsvraagstuk vanuit een ander perspectief te bekijken. Een laagdrempelige manier om zulke expertise te vinden is via Science for Policy (Sc4P) . Dit initiatief van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), in samenwerking met NWO, KNAW en Universiteiten van Nederland (UNL), helpt beleidsdepartementen om wetenschappelijke kennis sneller en effectiever te benutten in het beleidsproces. Sc4P richt zich op alle beleidsdepartementen van de Rijksoverheid en kan je in contact brengen met onderzoekers die beschikken over relevante kennis voor jouw beleidsvraagstuk. Meer weten? Stuur dan een mailtje naar sc4p@minocw.nl.

Hoe doe je dat?

• Plan een oriënterend gesprek met een wetenschapper of gedragsdeskundige om je beleidsvraagstuk te verrijken met bestaande kennis en relevante perspectieven.

• Organiseer (veld)experimenten, evaluaties of data-analyses om te toetsen hoe beleid daadwerkelijk uitwerkt in verschillende contexten.

• Analyseer contextfactoren die gedrag beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan stress, complexiteit van regels of uitvoeringspraktijk.

Voorbeeldvragen

• Welke psychologische of praktische drempels zien externe onderzoekers onder mensen?

• Welke prikkels in het systeem sturen het gedrag van mensen onbedoeld?