Netwerk

“Dit nooit weer” was de Rijksbrede conclusie na de toeslagenaffaire. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) wil deze les benutten door vroegtijdig oog te hebben voor signalen uit de praktijk. Denk aan knelpunten in wet- en regelgeving, uitvoeringsproblemen of ongewenste effecten van beleid. Tijdens deze sessie van Factor B namen twee collega's van Team Signalering & Responsiviteit (Team S&R) een inkijkje in de aanpak die zij hiervoor hebben ontwikkeld:

• Signaleren: ze starten bij de indruk dat er iets speelt of dat belanghebbenden zich niet gehoord voelen.

• Wegen en agenderen: signalen worden beoordeeld en gekoppeld aan de juiste trends, ontwikkelingen of beleidsonderwerpen.

• Opvolgen en koppelen: signalen worden verbonden aan de juiste personen of afdelingen binnen SZW voor vervolgactie.

Signaalmanagement is een relatief nieuw vakgebied met weinig beproefde methoden. SZW pioniert en experimenteert met nieuwe hulpmiddelen en werkvormen. Daarbij wordt samengewerkt met andere overheden, zoals de gemeente Rotterdam, bijvoorbeeld via een gedeelde database om signalen uit te wisselen en gezamenlijk op te volgen. Team S&R laat zien hoe vroegtijdige signalering en responsiviteit kunnen bijdragen aan meer burgergericht en proactief beleid. Ook

Hoe kunnen we als Rijk de kracht van de samenleving beter benutten? Hoe geven we ruimte en vertrouwen aan maatschappelijke initiatieven? En wat kunnen departementen hierbij van elkaar leren?

Deze vragen stonden centraal tijdens de Factor B-bijeenkomst over maatschappelijk initiatief. Collega's van BZK en KGG trapte af met verschillende voorbeelden van maatschappelijke initiatieven die de democratie helpen versterken en burgerbetrokkenheid vergroten. Ook deelden zij enkele (nationale) successen op het gebied van maatschappelijk initiatief. Zo is BZK nauw betrokken bij het Huis van Actief Burgerschap en LoketD, en wil het helpen om uitwisseling tussen ministeries te bevorderen. Ditzelfde geldt ook voor KGG, dat werkt aan het wegnemen van knelpunten om ruimte te kunnen bieden aan maatschappelijke initiatieven binnen de klimaatopgave. Naast BZK en KGG richten ook andere ministeries zich op maatschappelijk initiatief. Denk aan IenW (Duurzame Dinsdag/Samen Meten) en LVVN dat kijkt naar de rol van maatschappelijk initiatieven in de landbouw- en voedseltransitie. Ook bij VWS gebeurt al veel met zorginitiatieven (NLZVE). 

Ondanks alle kleine en grotere successen, weten ambtenaren vaak niet goed hoe ze moeten omgaan met maatschappelijk initiatief. Ook is er nog nauwelijks uitwisseling tussen departementale projecten, terwijl zij vaak tegen gedeelde vragen en knelpunten aanlopen. Daarom zijn BZK en KGG een Interdepartementale Werkgroep Maatschappelijk Initiatief opgestart, bedoeld om ervaringen uit te wisselen en gezamenlijke knelpunten te agenderen. Wil je hier vanuit jouw ministerie bij aansluiten? Stuur dan een berichtje naar Jornt van Zuijlen (jornt.zuijlen@minbzk.nl).

Hoe kun je beleid ontwikkelen met mensen met directe ervaring met het vraagstuk? En hoe kun je als Rijksambtenaar in de schoenen van je doelgroep stappen?

Tijdens deze sessie onderzochten we met zo'n twintig Rijksambtenaren hoe ervaringskennis van mensen met directe ervaring met maatschappelijke vraagstukken beter kan worden benut in beleid en uitvoering. En hoe ambtenaren dit perspectief zelf kunnen leren begrijpen door zich meer in de leefwereld van doelgroepen te verplaatsen. De bijeenkomst liet zien dat ervaringskennis binnen de Rijksoverheid nog een relatief nieuw en zich ontwikkelend vakgebied is. Departementen verkennen op uiteenlopende manieren hoe ervaringskennis kan worden ingebed in beleidsprocessen en dienstverlening. Zo doet SZW concrete ervaring op met het in dienst nemen van ervaringsdeskundigen. VWS heeft onlangs een verkenning uitgevoerd naar mogelijkheden om ervaringskennis actiever toe te passen in de beleidsontwikkeling. Vanuit Rijkswaterstaat/NOVA werd via ervaringsleren een praktische werkvorm gepresenteerd, waarin deelnemers samen met de doelgroep onderzoeken hoe zij in de schoenen van de doelgroep kunnen stappen. Tot slot deelde Movisie een beslisboom voor het vergoeden van ervaringsdeskundigen, die overheden kunnen gebruiken voor het kiezen van een passende beloning.