Ondanks deze opbrengsten die een betrokken maxi-publiek heeft voor het burgerberaad hebben participatieprofessionals bij de opzet en uitvoering van een beraad vaak met name oog voor de uitdagingen die gepaard gaan bij het actief betrekken van het maxi-publiek.
Tijdens een expertbijeenkomst (leernetwerkbijeenkomst) met participatieprofessionals over burgerberaden stonden daarom de verbinding met de brede samenleving en de ervaren uitdagingen centraal. De bijeenkomst stond in het teken van de vraag: Hoe betrek je het maxi-publiek op een effectieve en constructieve manier, en waarborg je tegelijkertijd dat deelnemers van het burgerberaad (het mini-publiek) in alle veiligheid kunnen delibereren? Daarnaast was er aandacht voor de vraag: Hoe zorg je ervoor dat verschillende groepen uit het maxi-publiek reageren op een uitvraag, en is het erg als dit niet het geval is? In groepen gingen participatieprofessionals met elkaar in gesprek over deze twee vragen.
Beschermen deelnemers burgerberaad
Transparantie richting het maxi-publiek kan op gespannen voet staan met de veiligheid van de deliberatie binnen het mini-publiek. Het burgerberaad moet vrijuit kunnen spreken, twijfelen en van mening kunnen veranderen zonder druk van buitenaf. Externe druk – bijvoorbeeld van critici of lobbygroepen – kan dit deliberatieproces ondermijnen (Geib, 2021; OECD, 2020; VNG & BZK, 2024).
Participatieprofessionals herkennen deze uitdaging. Wanneer het mini-publiek zich bijvoorbeeld uit richting de pers over hun standpunten, kan het voor hen moeilijker zijn om later in het proces van mening te veranderen. Daarnaast benadrukken participatieprofessionals dat het risico bestaat dat het mini-publiek overladen wordt met informatie, door bijvoorbeeld de resultaten van een enquête. Een manier om tegemoet te komen aan de veiligheid van het mini-publiek én de wens om het maxi-publiek te betrekken, is om het mini-publiek eigenaarschap te geven over deze verbinding. Bijvoorbeeld door het mini-publiek te laten meebepalen wanneer en op welke manier de interactie met het maxi-publiek plaats vindt. Zo kan het burgerberaad volgens participatieprofessionals beslissen of het maxi-publiek wordt betrokken tijdens de bijeenkomsten van het burgerberaad, of juist alleen bij belangrijke beslismomenten. Over de wijze waarop gaf een participatieprofessional aan dat het soms beter is om deelnemers in gesprek te laten gaan met het maxi-publiek, in plaats van een enquête uit te sturen. Aanvullend werd geopperd dat een vroegtijdige stakeholderanalyse kan helpen, zodat op tijd zichtbaar is welke mogelijke beïnvloeding vanuit de samenleving te verwachten is, en zodat je daar als organisatie rekening mee kunt houden.
Representativiteit maxi-publiek
Hoewel in de literatuur weinig benoemd, wordt het soms als een uitdaging ervaren dat bij het opvragen van ideeën, vragen en zorgen bij het maxi-publiek, niet goed gecontroleerd kan worden wie zal reageren, waardoor bepaalde groepen of standpunten oververtegenwoordigd kunnen zijn in de opgehaalde input. De samenstelling van burgerberaden – meestal via loting – komt met de grootst mogelijke zorgvuldigheid tot stand om representativiteit te waarborgen. Dat dit met het betrekken van het maxi-publiek niet altijd gegarandeerd kan worden, voelt voor participatieprofessionals soms als een bedreiging of zelfs tenietdoen van de representativiteit van het burgerberaad.
In de bijeenkomst gaven participatieprofessionals aan dat hun zorg met name is dat bepaalde groepen, zoals actiegroepen of sterk betrokken burgers, oververtegenwoordigd zijn. Het belangrijkste is volgens hen dat je verschillende perspectieven in beeld krijgt. Dat kan onder andere door hier al in het ontwerp van de uitvraag richting het maxi-publiek rekening mee te houden. Zo werd aangegeven dat de formulering van de vraagstelling bepaalt welke input wordt opgehaald en in hoeverre deze sturend is, bijvoorbeeld door te vragen naar concrete oplossingen of juist naar onderliggende waarden en overwegingen. Daarnaast kan het helpen om actief de dialoog aan te gaan met het maxi-publiek en daarbij verschillende groepen op te zoeken, bijvoorbeeld via straatgesprekken. Tot slot werd aangegeven dat het belangrijk is om vooraf te bepalen wanneer je als organisatie tevreden bent met de betrokkenheid van het maxi-publiek, en wat je onder betrokkenheid verstaat. Dit kan helpen om de juiste verbindende activiteiten te kiezen en achteraf te beoordelen of daadwerkelijk verschillende geluiden zijn opgehaald.
Omdenken: wat zijn de risico’s als je het maxi-publiek onvoldoende betrekt?
In deze bijeenkomst stonden uitdagingen omtrent het betrekken van het maxi-publiek centraal. Echter, het niet betrekken van het maxi-publiek brengt uitdagingen of zelfs risico’s met zich mee die misschien nog wel groter zijn.
Zoals in de inleiding al aangegeven kan een burgerberaad dat in verbinding staat met het maxi-publiek burgers activeren, inspireren en mee laten denken over maatschappelijke thema’s (Boulianne, 2018; Ingham & Levin, 2018; Mar & Gastil, 2023; Pow, van Dijk & Marien, 2020). Wanneer een burgerberaad weinig in verbinding staat met het maxi-publiek, is de kans dat het een constructief proces in de samenleving opgang brengt klein. Ook dreigt er een risico voor het burgerberaad zelf: het maxi-publiek zou minder vertrouwen in het proces kunnen hebben omdat ze er te ver vanaf staan, waardoor de legitimiteit van het beraad onder druk kan komen te staan en de kans op acceptatie van de uitkomsten afneemt. Burgerberaden komen vaak met adviezen die invloed hebben op het dagelijks leven van burgers. Daarom is het niet alleen logisch en zinvol, maar zelfs noodzakelijk om het maxi-publiek te betrekken bij het proces van het burgerberaad. Alleen in verbinding kan een burgerberaad de brede samenleving vertegenwoordigen.
Deze blog is geschreven door Danique Bredenoort, Romi de Jong en Reint Jan Renes in samenspraak met de consortiumpartners van het leernetwerk Christine Bleijenberg, Marianne van Bochove, Hasse van der Veen, Juliet van Viersen en Marwa el Baraka (De Haagse Hogeschool), Gertjan de Groot, Rosa Koetsenruijter en Bob Knoester (Hogeschool van Amsterdam).
Het onderzoeksthema ‘verbinding met de samenleving’ maakt onderdeel uit van het meerjarig SIA-gesubsidieerd onderzoek ‘Duurzame burgerberaden: ontwerpprincipes voor professionals’.
Literatuur
Boulianne, S. (2018). Mini-publics and public opinion: Two survey-based experiments. Political Studies, 66(1), 119-136.
Geib, J. (2021). Dynamics of instituting mini-publics. IYTT working paper (1).
Ingham, S., & Levin, I. (2018). Can deliberative minipublics influence public opinion? Theory and experimental evidence. Political Research Quarterly, 71(3), 654-667.
Már, K., & Gastil, J. (2023). Do voters trust deliberative minipublics? Examining the origins and impact of legitimacy perceptions for the citizens’ initiative review. Political Behavior, 45(3), 975-994.
OECD (2020), Innovative Citizen Participation and New Democratic Institutions: Catching the Deliberative Wave, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/339306da-en
Pow, J., van Dijk, L., & Marien, S. (2020). It’s not just the taking part that counts: ‘Like me’ perceptions connect the wider public to minipublics. Journal of Deliberative Democracy, 16(2), 43-55.
VNG & BZK. (2024). Handreiking Burgerberaden. VNG/BZK pilot burgerfora