Beleid maak je in co-creatie met de belanghebbenden. Daarvoor moet je de (belevings)wereld van die belanghebbenden leren kennen. Dat kan met veldonderzoek.
Let op: Bij alle participatievormen zijn er enkele voorwaarden die altijd belangrijk zijn. Bekijk de algemene voorwaarden voor participatiewerkvormen hier.
Bij het maken van beleid is het belangrijk om te weten wie belanghebbenden zijn; wie de gevolgen van dit beleid gaan ervaren. Hun perspectief moet in iedere fase van het (besluitvormings)proces in overweging genomen worden. Om te achterhalen wie belanghebbenden zijn, kun je een stakeholderanalyse inzetten. Maar soms is het toch moeilijk om erachter te komen wat er nu écht gedacht wordt onder belanghebbenden. Veldonderzoek is een effectieve manier om hierachter te komen.
Bij veldonderzoek neem je het initiatief en ga je naar de belanghebbenden toe. Je gaat het veld in en voert gesprekken met de belanghebbenden over het vraagstuk. Dit kan op veel verschillende manieren, zoals mensen aanspreken op straat, keukentafelgesprekken of bedrijfsbezoeken. Het is belangrijk dat er een open gesprek plaatsvindt, waarin je open en actief inzicht probeert te krijgen in de wensen, zorgen, behoeften en perspectieven van de belanghebbenden.
Veldonderzoek levert je ter plekke uit de eerste hand concrete informatie en inzichten op over wie de belanghebbenden zijn en wat er speelt in hun omgeving. Het voorkomt dat je je beleid(svoorstellen) baseert op niet in de praktijk geverifieerde aannames.
Veldonderzoek levert een uniek perspectief op. Je leert allereerst wat er speelt bij de belanghebbenden. Echter, door je (fysiek) te verplaatsen in de wereld van de belanghebbenden en met hen te spreken krijg je een begrip van de omgeving en situatie die je anders niet zou krijgen. Je gaat het vraagstuk ook bekijken vanuit de leefwereld, en niet alleen vanuit de systeemwereld; niet hoe het zou moeten werken, maar hoe het in de praktijk daadwerkelijk werkt. Dit kan bijdragen aan beter inzicht in hoe het beleid en de uitvoering moeten worden vormgegeven. En daarbij kun je door een open gesprek met de belanghebbenden bewust worden van mogelijk gerelateerde problemen of (koppel)kansen.
Naast de perspectiefwisseling zorgt veldonderzoek ook voor nauwer contact tussen de belanghebbenden en jezelf. Dit contact is handig voor het uitwisselen van informatie, maar heeft ook andere voordelen. Door het spreken met mensen uit de omgeving kan je een heel nieuw netwerk aanboren, en krijg je ook inzicht in de onderlinge verhoudingen tussen belanghebbenden.
Een ander voordeel is dat veldonderzoek breed toepasbaar en laagdrempelig is. De informatie die je verzamelt is voor iedere fase van het proces toe te passen. Ook hoeft de informatie niet altijd direct door te werken in beleid. Soms is het ophalen van geluiden uit de samenleving al doel op zich. Het is wel aan te raden dit dan duidelijk te delen met de belanghebbenden waar je mee spreekt.
Veldonderzoek doen kan op veel verschillende manieren. Hoe je het inricht, is onder meer afhankelijk van het type vraagstuk, de betrokken mensen, de informatie die je wilt ophalen en de beschikbare middelen.
Stel vast wat je (globaal) wilt weten. Als je vooraf bedenkt welke informatie nuttig is voor het proces, kun je gerichter op pad en vergroot je de kans dat je uit het onderzoek haalt wat je nodig hebt.
Denk na over welke mensen je wilt spreken, waar zij zich bevinden en hoeveel mensen je wilt bereiken. Als je dit nog niet weet, onderzoek dan eerst welke issues er spelen rond het vraagstuk en wie daar direct of indirect mee te maken hebben.
Kies een plek waar je doelgroep zich bevindt. Soms is het nodig om langs te gaan bij belanghebbenden, soms werkt het beter om mensen op straat aan te spreken. Aandacht trekken kan helpen, bijvoorbeeld met een opvallende stand of een foodtruck met koffie
Onderzoek wat er al bekend is over wat er speelt in de omgeving. Kijk of er andere trajecten van de (rijks)overheid lopen en of er (politieke) spanningen zijn waar je rekening mee moet houden. Bedenk of jouw aanwezigheid deze spanningen kan verergeren en bepaal of je de timing of aanpak daarop moet aanpassen.
Na het beantwoorden van deze vragen kun je aan de slag. Houd er rekening mee dat niet alle vragen vooraf volledig te beantwoorden zijn. Loop ze ook tijdens het veldonderzoek regelmatig na en pas je aanpak zo nodig aan.
Bij gepolariseerde onderwerpen worden vaak de standpunten van mensen met een extreme mening al veel gehoord. Ga dan ook op zoek naar de mensen in het stille midden en zoek uit wat hun perspectief is.
Bij veldonderzoek kan het nuttig zijn om extra aandacht te besteden aan zogenaamde ‘extreme users’. Dit zijn mensen die het beleid op een andere manier ervaren dan de meesten, doordat zij zich in een unieke situatie bevinden. Zij hebben vaak een nieuw en bijzonder perspectief. Denk bij mobiliteit kwesties bijvoorbeeld aan een eigenaar van een helikopter.
Koffie uitdelen op straat of langs de deur is een goede manier om het gesprek met belanghebbenden aan te gaan. Juist het moment waarop de koffie vers wordt gezet, biedt extra tijd voor je gesprek. Bekijk voor meer inspiratie ook de werkvormen Pop-Up Event en Straatgesprekken.
Inzicht in de belanghebbenden opbouwen kan ook op andere manieren, bijvoorbeeld met een stakeholder- of issue-analyse. Die methoden kosten soms minder tijd en moeite, maar veldonderzoek levert je directe contact in het veld op (relaties) en geeft je meteen goed zicht op de omgeving en wat daar speelt.
De handreiking Veldonderzoek, hoe doe je dat? van het Kennisknooppunt Participatie beschrijft het ontwerpproces van veldonderzoek, inclusief formulieren waarmee je op een effectieve manier de opgehaalde informatie kunt analyseren.
Het OFL-werkvormenboek Veelvormig overleg geeft voorbeelden hoe veldonderzoek ingericht kan worden.
De informatie op deze pagina is gebaseerd op de onderstaande bronnen:
Kennisknooppunt Participatie. (2022). Handreiking Veldonderzoek, hoe doe je dat?.
Overlegorgaan Fysieke Leefomgeving, Kennisknooppunt Participatie. (2023). OFL-werkvormenboek: Veelvormig overleg.
Meld niet werkende link
Vragen? Neem contact met ons op
Je zoekopdracht leverde helaas geen resultaat op. Controleer de spelling of probeer het opnieuw met een andere term.
Deze website maakt gebruik van cookies. Lees meer over cookies in onze cookieverklaring.
Deze cookies verzamelen nooit persoonsgegevens en zijn noodzakelijk voor het functioneren van de website.
Deze cookies verzamelen gegevens zodat we inzicht krijgen in het gebruik en deze website verder kunnen verbeteren.
Deze cookies zijn van aanbieders van externe content op deze website. Denk aan film, marketing- en/of tracking cookies.